125 lat M. Grzegorzewskiej

Maria Grzegorzewska (ur. 18 kwietnia 1888 w Wołuczy, zm. 7 maja 1967 w Warszawie) – twórczyni pedagogiki specjalnej w Polsce jako obszaru naukowego i praktyki pedagogicznej.

Bogactwo osobowości i humanizm Marii Grzegorzewskiej można dostrzec w każdym Jej działaniu. Jako pierwsza w Polsce podjęła systematyczne badania nad zagadnieniami pedagogiki specjalnej i jej subdyscyplin. Wychodząc z założenia, że człowiek jest psychofizyczną jednością, wysunęła tezę globalnego ujęcia odchyleń od normy; rozwijała zagadnienia kompensacji w rewalidacji osób z niepełnosprawnością. Szczególnie interesowała się tyflopedagogiką, tyflopsychologią oraz pracą z osobami głuchoniewidomymi. Zarówno obszerne rozważania dotyczące osób z niepełnosprawnością, jaki i wiele sformułowanych przez Nią twierdzeń i wyznawanych idei – mimo upływu czasu i zmian, jakie mają miejsce w rozwoju nauki – nie utraciły swej aktualności. Maria Grzegorzewska głosiła i realizowała w życiu zawodowym i osobistym uniwersalną ideę humanistyczną: „Wartość człowieka jest najcenniejszą wartością świata, jej ciężar gatunkowy przeważa wszystko w życiu jednostek i społeczeństw”  

Aksjologiczny nurt rozważań Marii Grzegorzewskiej, zawarty w jej publikacjach i odzwierciedlony w praktyce, wskazuje przede wszystkim na te wartości, które wyznaczały kierunek jej działań: „We wszystkich dziedzinach życia decydującą rolę odrywa człowiek, dlatego troska o wartość człowieka jest najważniejszym zagadnieniem”. Zdaniem twórczyni polskiej pedagogiki specjalnej w osobie z niepełnosprawnością należy przede wszystkim dostrzec człowieka, a nie koncentrować się jedynie na ograniczeniach i uszkodzeniach. „Zasadniczym zadaniem winna być troska o człowieka, o pełnię jego rozwoju, uznanie jednostki, wiara w człowieka, poszanowanie dla niego i rozwoju jego człowieczeństwa”. Z tych podstawowych stwierdzeń wynikają znaczące implikacje dla pedagogiki specjalnej, a także imperatyw „budzenia co ludzkie w człowieku i stania na straży jego praw”. Godność powinna być zauważona w każdej istocie ludzkiej: „nie należy nikogo przekreślać, nikogo potępiać, bo w każdym jest coś pozytywnego”.

Maria Grzegorzewska wielokrotnie omawiała zagadnienia deontologii nauczycielskiej uznając, że powodzenie procesu dydaktyczno-wychowawczego jest uzależnione przede wszystkim od nauczyciela.  W swojej publikacji „Listy do młodego nauczyciela” (1947-1961) przedstawiła sylwetkę nauczyciela – dobrego Człowieka, bogatego wewnętrznie, obdarzonego zdolnościami empatycznymi. Podkreślała znaczenie osobowości nauczyciela w procesie skutecznego oddziaływania na wychowanka. Pedagoga specjalnego powinny charakteryzować dobroć, przyjaźń, miłość, odpowiedzialność, życzliwość, twórczy dynamizm, gotowość do doskonalenia warsztatu pracy oraz realizowanie swojego zawodu w poczuciu służby społecznej: „aby zdziałać coś wartościowego, trzeba być kimś wewnętrznie, trzeba mieć własne życie, swój własny świat, trzeba mieć mocny fundament przekonań – trzeba być sobą! Bo przecież jeżeli się ma dawać, to trzeba mieć coś do dawania, ażeby dużo dać – trzeba dużo mieć. Wtedy jest tylko siła działania, siła budzenia wartości w innych i siła udzielania im pomocy w rozwoju”.

Dziedzictwo myśli i dorobku Marii Grzegorzewskiej przechodzi na kolejne pokolenia, stanowiąc trwałą wartość w rozwój polskiej pedagogiki specjalnej: „W latach, jakie dzielą nas od śmierci Marii Grzegorzewskiej, dokonał się znaczny postęp tak w teorii, jak i w praktyce pedagogiki specjalnej. Niejedna jej koncepcja została udoskonalona i niejedna myśl – skorygowana. Nienaruszone pozostały jednak podstawowe jej poglądy i z pewnością będą one wytyczały dalszą drogę rozwoju tej dyscypliny”.